Senda Skessuhorni fréttaskot
Spurning vikunnar
Hver er þinn uppáhalds mánuður
Áskrift að Skessuhorni
Færð á vegum
Vestfirðir Suð-Austurland Vesturland Austurland Norðurland Suð-Vesturland Landið allt Suðurland
24. febrúar 2016 15:15

Af tepruskap og andstöðu við uppbyggingu á Akranesi

Hundtíkin mín er með þefskyn sem vísindamenn segja að sé mörg þúsund sinnum öflugra en mitt. Það þykir mér alveg ótrúlegt í ljósi þess hver smekkur hennar er á lykt. Hvernig getur dýr sem hefur svona frábært þefskyn stungið nefinu sínu í gamlan hlandpoll eftir einhvern annan hund og sogið upp í nasirnar af áfergju? Sumir hundar velta sér gjarnan upp úr dýraskít og eru hinir ánægðustu með ilminn af sér á eftir. Mér er það alveg óskiljanlegt því sjálfur hef ég nákvæmlega enga lyst á að þefa af dýraúrgangi. Ég vil helst vera alveg laus við þá lykt.

 

En þannig er það með skynjun okkar dýranna á lykt. Hún er svo ofsalega mismunandi. Það á einnig við manna á milli. Það er eins og nefin á okkur séu ekki sköpuð á sama hátt. Það er einmitt lykillinn að því hvers vegna Akurnesingar hafa deilt um þetta óræða fyrirbæri svo árum skiptir. Það sem einum finnst vera óbærilegur fnykur finnst nágranna í næsta húsi kannski vera ekkert truflandi og skilur ekkert í þessum tepruskap nágrannans. Ég get ekki skilið þannig fólk. Ekki frekar en að ég skilji af hverju hún Loppa mín hefur lyktarsmekk sem er alveg þveröfugur á við minn smekk. En ég held að ég verði samt að bera virðingu fyrir hennar smekk, rétt eins og hún hefur aldrei ganrýnt minn smekk. Það væri stundum betra ef við mannfólkið gætum verið jafn fordómalaus og dýrin.

Ég ætla því að reyna að bera virðingu fyrir því fólki sem finnst lyktin af rotnandi afskurði af fiski ekkert truflandi, þótt mér sjálfum finnist hún alveg gjörsamlega óbærileg. Ég vil allra náðarsamlegast biðja um svipaðan skilning á móti. Undirskriftasöfnunin uppbyggingakranesi.is er því miður ekki til þess fallin að auka skilning fólks á því vandamáli mínu, og fjölmargra annarra íbúa Akraness, að finnast þessi lykt óboðleg í íbúðabyggð.

 

Þar er líka látið í veðri vaka að ef skipulagstillaga HB Granda um hausaþurrkunina á Breið nái ekki fram að ganga þá ógni það atvinnulífi bæjarins. Það er fjarri lagi og mun ég rekja það hér neðar í greininni. Þar er einnig fullyrt að nýjustu tækni verði beitt “[...] til þess að hausaþurrkunin hafi sem allra minnst eða engin áhrif á umhverfið“. Með því er gefið í skyn að lyktarmengun frá verksmiðjunni verði lítil sem engin, eða jafnvel engin. Það stenst heldur ekki skoðun, þegar rýnt er í gögnin með tillögunni.

 

 

Langt í frá 100% vissa um árangur

Það kemur skýrt fram í skýrslu VSÓ Ráðgjafar um málið, sem kynnt var í maí 2015, að ekki verði hægt að reka verksmiðju sem þessa lyktarlausa. Þar með er hrakin sú fullyrðing í undirksriftarsöfnuninni að hausaþurrkunin geti nokkurn tímann haft „engin“ áhrif á umhverfið. Það er ekki og verður ekki hægt í fyrirsjáanlegri framtíð.

Í umhverfisskýrslunni sem HB Grandi lét fylgja skipulagstilllögunni má víða finna orðalag sem gefur til kynna marga óvissuþætti. Hér eru nokkur dæmi:

•          „Framleiðsluaukning með færibandaklefum ætti ekki að auka lyktarmengun“ (7.1 -5, bls. 14).

•          „Ákveðnir þættir geta valdið því að lyktarmengun verði þrátt fyrir að fyllsta öryggis sé gætt. Til dæmis ef rafmagn eða heitt vatn er tekið af verksmiðjunni eða bilanir verða í hreinsunarbúnaði“ (7.1 -8 bls.14)

•          „Erfitt getur verið að hafa stjórn á þurrkun ef mikill raki er í loftinu, því meiri raki því verri lykt. Nýjar viftur sem settar eru upp auðvelda þó stjórnun.“ (Tafla 4 bls 15 og 16).

 

Svona orðalag gefur til kynna að menn séu nú ekki alveg jafn vissir um að þessi tilraun muni heppnast og ætla mætti af orðræðunni annars staðar.

Á blaðsíðu 24 má finna loftmynd af Akranesi. Rauðir, gulir og grænir hringir sem eru dregnir yfir verksmiðjusvæðið og næsta nágrenni. Þeir eru titlaðir „Áætlað áhrifasvæði þurrkunar“. Hvergi er vísað í neina útreikninga eða órækar tölur sem styðja stærð þessara hringja. Tölurnar eru byggðar á óljósu mati. Aðeins er talað óljóslega um „markmið“ og „áætlanir“.  Það verður því að ætla að þessir hringir séu í besta falli ágiskanir. Gula línan er haganlega dregin við lóðarmörk næstu íbúðarhúsa. Hvernig fá menn þá niðurstöðu að versta lyktin muni detta niður akkúrat á þessum 250 metra mörkum, sem svo skemmtilega vill til að eru við lóðarmörk næstu íbúðarhúsa? Það er hvergi stutt í skýrslunni. En myndin er voða falleg.

 

 

Aðvörunarbjöllur klingja en hverjir hlusta?

 Einn stór óvissuþáttur er magn mengunarinnar sem verksmiðjan mun láta frá sér. Þegar reisa á verksmiðjur á borð við við t.d. álver eða kolaorkuver þá er hægt að leggja fram talsvert áreiðanlegar tölur um áætlaða mengun á borð við flúor eða koldíóxið sem verksmiðjan mun láta frá sér. Það er vegna þess að flúor og koldíoxið er auðveldlega mælanlegt. Lyktarmengun frá hausaþurrkun er allt annars eðlis. Í fyrsta lagi er hún misjöfn eftir ferskleika hráefnisins, samsetningu þess og mörgum öðrum þáttum. Í öðru lagi eru áhrif lyktarmengunar á fólk afar huglæg. Þau eru misjöfn í nefi hvers og eins.

Annar stór óvissuþáttur er að tæknin sem verið er að þróa til að minnka mengunina er ný af nálinni og hefur reynst misjafnlega. Gripið er til ýmissa ráða, eins og að tryggja sem best ferskleika hráefnisins, breyta þurrkunaraðferðum og dæla ósoni í gegnum hráefnið. Þessar tilraunir hafa sums staðar heppnast. Annars staðar hafa þær misheppnast. Engum hefur hingað til tekist að eyða lyktinni, eins og fyrr segir. Það hefur aðeins tekist að draga mis mikið úr henni.

Enn annar, og kannski stærsti óvissuþátturinn sem HB Grandi stendur frammi fyrir, er magnið sem fyrirtækið hyggst framleiða. Þarna verður um að ræða stærstu verksmiðju sinnar tegundar sem vitað er um. Til þess að takast á við þessa áskorun hyggst fyrirtækið stækka verksmiðjuna í áföngum. Í fyrsta áfanga verður staldrað við framleiðslu upp á 250 - 300 tonn á viku að hámarki og ástandið metið. Ef vel tekst til á að fara í seinni áfanga. Í seinni áfanganum er gert ráð fyrir framleiðslu upp á allt að 600 tonn á viku. Ég er ekki í vafa um að í fyrri áfanga muni takast að bæta ástandið mikið frá því sem nú er. Það eitt að koma öllu þurrkferlinu undir eitt þak, í mun fullkomnara húsnæði og með betri tækni, hlýtur að breyta miklu. En það er seinni áfanginn sem hræðir mig. Hvað gerist þegar menn byrja að margfalda framleiðslumagnið og margfalda þar með þurrkloftið í enn stærri veldisvísum?

Það liggur alveg ljóst fyrir að umhverfi verksmiðjunnar verður aldrei lyktarlaust. En stóra, stóra spurningin er hversu mikil lyktin verður og hvernig íbúarnir munu taka menguninni. Um það er bara hægt að giska.

Allir þessir óvissuþættir ættu að vera nóg til að hringja aðvörunarbjöllum. Þeir ættu að duga til þess að bæjaryfirvöld staldri við og hugsi hvort staðsetningin á þessari verksmiðju, nánast í bakgarði næstu íbúðahúsa, sé yfir höfuð áhættunnar virði? Ég hef sagt það áður að ef HB Granda tækist að sannfæra mig um að hægt sé að reka svona verksmiðju mengunarlausa þá mættu þeir reisa hana á næstu lóð við mitt hús. En það er sama hvernig ég les gögnin og áætlanirnar frá þeim. Ég er langt í frá sannfærður um að þessi áform takist. Mér er einnig lífsins ómögulegt að skilja hvernig bæjarfulltrúar ættu að komast að þeirri niðurstöðu að áhættan við að staðsetja verksmiðjuna á Breiðinni sé þess virði að taka hana.

 

 

 

Hvers vegna í íbúðabyggð?

En hvers vegna hefur ekki verið rætt við HB Granda um einhverja aðra staðsetningu en endilega á Breiðinni? Á bæjarstjórnarfundi 26. janúar kom fram í máli Einars Brandssonar bæjarfulltrúa að afstaða HB Granda hvað þetta varðar sé skýr og einföld. Þeir vilji fyrst fá niðurstöðu um þessa staðsetningu og taka síðan afstöðu út frá því. Í viðamiklum áætlunum og samningaviðræðum sem þessum hlýtur það að teljast mjög eðlilegt. Það  er alltaf skynsamlegt að taka eitt skref í einu þegar tekist er á við flókna hluti.

 

Staðsetning verksmiðjunnar á Breiðinni er án efa sú allra hagkvæmasta sem HB Grandi getur hugsað sér. Það gefur auga leið að hagkvæmara sé að aka hráefninu með lyfturum á milli húsa á sama planinu, heldur en að aka því með bílum eitthvert út fyrir bæjarmörkin. Vitanlega vill HB Grandi láta reyna á þessa kjörstaðsetningu fyrst. Ég skil þannig afstöðu þeirra mjög vel, að láta reyna á þetta mál til þrautar áður en eitthvað annað verður tekið upp á borðið. En þýðir það að HB Grandi muni ekki sættast á neinn annan kost?

Á kynningarfundinum í Tónbergi 16. febrúar kom fram í fyrirspurnum að HB Grandi hefur engin áform um að pakka saman og fara burt úr bænum ef þessi skipulagstillaga verður ekki samþykkt. Vilhjálmur Vilhjálmsson forstjóri sagði það fráleitt að nokkuð slíkt hafi verið rætt í stjórn HB Granda. Það er ekki hægt að skilja þessi orð öðruvísi en HB Grandi hafi fullan hug á því að reisa hér í bænum öfluga fiskvinnslu á hafnarsvæði Akraness. Þau áform eru stór og mikil. Það, hvort þessi ákveðni hluti vinnslunnar verði staðsettur akkúrat á Breiðinni, er greinilega ekki úrslitaþáttur um þau áform.

 

Í umhverfisskýrslunni frá HB Granda kemur fram að áætlað áhrifasvæði mengunar frá verksmiðjunni muni ekki verða lengri en 500 metrar í radíus frá verksmiðjunni. Svæðið þar sem þeir segja að lyktin verði „dauf“ verði heldur ekki meira en 250 metrar. Ef það reynist rétt þá breytir það vissulega miklu frá núverandi ástandi. Hins vegar er alveg ljóst að innan þessa 500 metra áætlaða áhrifsvæðis er bæði íbúðabyggð og ferðaþjónusta.

Ef verksmiðjunni væri hins vegar valinn staður t.d. í iðnaðarhverfinu á Höfðaseli eða Lækjarflóa þá er vel hægt að finna þar iðnaðarlóðir þar sem engin íbúðabyggð og engin ferðaþjónusta er innan næstu 500 metra. Þar er ekki fólk að hengja út þvott eða vinna í garðinum og engin börn að leik. Þar eru engir ferðamenn að njóta náttúrunnar og anda að sér ferska íslenska loftinu.

 

 

Fyrst og fremst pólitísk ákvörðun

Ég skora á bæjarstjórnina að staldra við og hugsa málið aðeins. Ef þessi áhættusömu áform takast ekki á besta veg, eruð þið þá tilbúin að leggja það á framtíð byggðar á Neðri-Skaga? Eruð þið þá tilbúin að leggja orðspor bæjarins í ferðaþjónustu að veði? Eða verðþróun fasteigna á svæðinu? Hver fær að njóta vafans, íbúar bæjarins eða HB Grandi? Ég gæti haldið áfram. Þið vitið hvað ég meina. Í öllu falli er kýrskýrt að þolmörk mjög margra íbúa gagnvart þessari mengun eru þanin til hins ítrasta nú þegar. Það má ekki mikið út af bera til að þau bresti.

 

Hvorki ég né nokkur sá maður sem ég hef rætt við um þessi mál er á móti uppbyggingu í fiskiðnaði á Akranesi. Allir virðast sammála um að þessi stóru áform HB Granda verði frábær lyftistöng fyrir okkur íbúana. Það eina sem truflar er sá hluti áformanna sem er mengandi iðnaður í íbúðabyggð. Sjálfur tel ég að íbúabyggð, ferðaþjónusta og matvælavinnsla geti farið mjög vel saman. Við sjáum mörg dæmi þess í sveitum landsins og víðar. Ferðaþjónusta í bænum og fiskiðnaður gæti vel stutt við hvort annað. En það gerist ekki ef fiskiðnaðurinn er fráhrindandi fyrir stóran hluta fólks.

Það er enginn Skagamaður sem ég þekki á móti fiskiðnaðinum sem slíkum. Það er mengunin frá þessum eina hluta hans sem er vandamálið. Það er hægt að leysa með því að staðsetja hann annars staðar. Það er vel hægt ef viljinn er fyrir hendi.

 

Kjartan S. Þorsteinsson

Höfundur er íbúi á Akranesi

 

 

 

Senda á Facebook
Sjónvarp Skessuhorns
Leit á vefnum
Fréttasafn
Mest lesið í vikunni
Aðsendar greinar
Hulda Hrönn Sigurðardóttir

Þjónusta við einstaklinga með ...

Ásmundur Einar Daðason

Ljósleiðari á hvert heimili

Bjarni Jónsson

Landsnet verði í samfélagseigu

Ólafur Óskarsson

Betri byggð, öruggari umferð

Lilja Rafney Magnúsdóttir

Spilavíti eru „Víti til varnað...

Frá mbl.is

Ekki tókst að sækja efni

Frá visir.is

Ekki tókst að sækja efni

Skessuhorn á Facebook Skessuhorn á LinkedIn Skessuhorn á Twitter Skessuhorn á Instagram Skessuhorn ehf. kt. 560103-3870 - Kirkjubraut 56, 300 Akranes - Sími 433 5500 - Ritstjórn skessuhorn@skessuhorn.is